چیرۆکی ڕاستەقینەی پشت تونێلی نهێنی تۆرۆنتۆ

لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٥، دەسەڵاتداران تونێلێکی دەست هەڵکەندراویان لە نزیک زانکۆی یۆرک لە تۆرۆنتۆ دۆزیەوە کە بووە هۆی ترس و دڵەڕاوکێیەکی بەرفراوان و تیۆرییەکانی پیلانگێڕی و لێکۆڵینەوەیەکی تەواوی پۆلیس. ڕاستییەکان زۆر نامۆتر بوون لە خەیاڵ - دوو گەنج بە نهێنی ئەو ڕێڕەوی ژێرزەمینیان وەک پڕۆژەیەکی کەسی هەڵکەندبوو، بەبێ هیچ مەبەستێکی تاوانکاری.

ئەوەی بە "تونێلی نهێنی تۆرۆنتۆ" ناسرا، بۆ چەند هەفتەیەک جیهانی سەرسام کرد. دەزگاکانی ڕاگەیاندن قسەیان لەسەر تیرۆر و تاوانە ڕێکخراوەکان و پیلانی وردی دزیکردن دەکرد. بەڵام چیرۆکی ڕاستەقینە چیرۆکێکی وەسوەسە و تەماح و جۆری بەڕێوەبردنی پڕۆژەی بێوچانە کە زۆربەی خەڵک بۆ پیشەکانیان تەرخان دەکەن — نەک هەڵکەندنی ژێرزەمین.

لە ژێر تۆرۆنتۆ بەڕاستی چی دۆزرایەوە؟

لە 14ی 1ی 2015، پۆلیسی تۆرۆنتۆ دۆزینەوەی تونێلێکی ورد و درشتی لە ناوچەیەکی دارستانی لە نزیک سەنتەری ڕێکسال (ئێستا سەنتەری ئەڤیڤا) ڕاگەیاند، کە شوێنێکی سەرەکییە بۆ تێنس کە بڕیار بوو لە کۆتاییەکانی ئەو ساڵەدا میوانداری بۆنە و ئاهەنگەکانی یارییەکانی پان ئەمریکی بکات. درێژی تونێلەکە بە نزیکەیی ٣٣ پێ بوو، لە شوێنێکدا بەرزییەکەی زیاتر لە ٦ پێ بوو، و بە پشتگیری دار و دیواری بەرگری شێ بەهێزکرابوو، تەنانەت پەمپێکی سامپی هەبوو کە بە مۆلیدەیەک کاردەکات بۆ بەڕێوەبردنی ئاوی ژێر زەوی.

سەرەتا کرێکارانی بیناسازی تووشی دەرگای چوونە ژوورەوەی تونێلەکە بوون، کە لە ژێر پلەی وود و چینێکی خاکدا شاردرابووەوە. لەناوەوە لێکۆڵەران تەسبیحێکیان بە سەقفەوە هەڵواسراوە و خەنەبەرێکیان بە دیوارەکەوە بەستراوەتەوە و عەرەبانەیەکیان دۆزیوەتەوە کە بۆ ڕاکێشانی خۆڵ بەکارهاتووە. ئاستی کاری دەستی سەرسوڕهێنەر بوو. ئەمە چاڵێکی بەپەلە هەڵکەندراو نەبوو — پێکهاتەیەکی ژێرزەمینیی بە وردی پلان بۆ داڕێژراو و جێبەجێکراو بوو کە چەند مانگێک کاری زۆری دەویست.

کێ تونێلی نهێنی تۆرۆنتۆی دروستکردووە و بۆچی؟

دوای چەند هەفتەیەک لە لێکۆڵینەوە، پۆلیسی تۆرۆنتۆ ناسنامەی بیناکارەکانی بە ناوەکانی ئێلتۆن ماکدۆناڵدی تەمەن ٢٢ ساڵ و کەسی دووەمی ئاشکرا کرد کە هەردووکیان خەڵکی ناوچەی تۆرۆنتۆن. کاتێک پرسیاری لێکرا، ماکدۆناڵد ڕوونیکردەوە کە تونێلەکە وەک شوێنێکی تایبەت مەبەست لێی بووە — لە بنەڕەتدا ئەشکەوتێکی ژێرزەمینیی مرۆڤە کە دەتوانێت تێیدا کۆببێتەوە، دوور لە فشارەکانی ژیانی ڕۆژانە.

هیچ پەیوەندییەک بە تیرۆرەوە نەبوو، نە دزییەکی پلان بۆ داڕێژراو و هیچ هەڕەشەیەک بۆ سەر سەلامەتی گشتی نەبوو. پۆلیس پشتڕاستی کردەوە کە هیچ تۆمەتێکی تاوانکاری تۆمار نەکراوە، چونکە لە کاتی بیناسازیدا هیچ یاسایەک لە ڕووی تەکنیکییەوە نەشکێنراوە. زەوییەکە خاوەندارێتی گشتی بوو و لە کاتێکدا پڕۆژەکە بێ مۆڵەت بوو، بەڵام بەپێی یاساکانی ئێستا کردەوەیەکی تاوانکاری پێکنەدەهێنا.

"هەندێکجار نائاساییترین هەوڵەکان بەهۆی خراپەکارییەوە نییە بەڵکو بەهۆی ئیرادەی تەواو و دیدگایەکەوە کە کەسانی دیکە بە سادەیی ناتوانن بیبینن. دروستکەرانی تونێلی تۆرۆنتۆ ئاستێکی پلاندانان و جێبەجێکردن و بەردەوامییان نیشان دا کە زۆربەی پیشەییەکان خەبات دەکەن بۆ ئەوەی بیهێننە پڕۆژەکانی خۆیان."

بۆچی تونێلەکە ئەوەندە ترس و دڵەڕاوکێی لێکەوتەوە؟

کات و شوێنی دۆزینەوەکە ترسی گشتی بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەورەتر کرد. تۆرۆنتۆ چەند مانگێک ماوە بۆ میوانداریکردنی یارییەکانی پان ئەمریکی و پاراپانی ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٥ و تونێلەکە بە شێوەیەکی مەترسیدار لە شوێنی پێشبڕکێیەک نزیک دانیشتبوو. دەسەڵاتداران دەبوو هەموو هەڕەشەیەکی ئەگەری بە جددی وەربگرن.

چەند هۆکارێک سووتەمەنی هیستریایان دا:

• نزیکی لە شوێنێکی گەورەی وەرزشی — تونێلەکە لە نزیک دامەزراوەیەک بوو کە چاوەڕوان دەکرا لە کاتی یارییەکانی پان ئەمدا میوانداری هەزاران سەردانیکەری نێودەوڵەتی بکات.
• بیناسازی ئاڵۆز — دیوارە بەهێزکراوەکان، ئامێرە کارەباییەکان و پشتگیرییە پێکهاتەییەکان پێشنیاری پلاندانانی پلەی پیشەیییان دەکرد نەک هەڵکەندنێکی ئاسایی.
• کەشوهەوای ئەمنی دوای 11ی سێپتەمبەر — لە سەردەمی بەرزبوونەوەی وریاییدا، پێکهاتەیەکی ژێرزەمینیی ڕوون نەکراوە لە نزیک شوێنێکی گشتی بیرکردنەوەی دەستبەجێی خراپترین سیناریۆی لێکەوتەوە.
• گەورەکردنی میدیا — دەزگاکانی هەواڵ لە سەرانسەری جیهاندا مانشێتی هەستیاریان بڵاوکردەوە، و قسە و باسەکانی سۆشیال میدیا زۆر زیاتر لە ڕاستییەکانی بەردەست بوون.
• نهێنی سەرەتایی پۆلیس — دەسەڵاتداران لە کاتی لێکۆڵینەوەکەدا لێویان توند بوو، ئەمەش تەنها کنجکاوی و ترسی گشتی چڕترکردەوە.

دوای دۆزینەوەی تونێلەکە چی ڕوویدا؟

کاتێک کە بیناکارەکان دەستنیشانکران و پاڵنەرەکانیان وەک بێهۆشکەر پشتڕاستکرایەوە، تونێلەکە پڕکرایەوە لە کۆنکرێت و قەراغی. شاری تۆرۆنتۆ بە خێرایی هەنگاوی نا بۆ مۆرکردنی شوێنەکە و دڵنیابوون لەوەی کە هیچ پێکهاتەیەکی ژێرزەمینیی زیادە لە ناوچەکەدا نییە پێش یارییەکانی پان ئەم.

ماکدۆناڵد بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە هەستێکی ئینتەرنێت. هەندێک کەس سەرسام بوون بە خۆبەخشی و داهێنەرییەکەی، هەندێکی تریش حوکمەکەییان خستە ژێر پرسیارەوە. چیرۆکەکە بوو بە توێژینەوەیەکی کەیس کە چۆن میدیای مۆدێرن و ترسی گشتی دەتوانن پڕۆژەیەکی کەسی سەیر بەڵام بێ زیان بگۆڕن بۆ ترسناکییەکی ئاسایشی نیشتمانی.

هەروەها دەسەڵاتدارانی تۆرۆنتۆ ڕووداوەکەیان وەک کاتالیستێک بەکارهێنا بۆ پێداچوونەوە بە پرۆتۆکۆڵە ئەمنییەکان بۆ یارییەکانی داهاتوو، لە کۆتاییدا چاودێریکردن لە دەوری شوێنەکانی پێشبڕکێ و ژێرخانی گشتی توندتر کرد.

لە ڕاستیدا دەتوانین چی لەم چیرۆکە فێربین؟

لە دەرەوەی مانشێتەکان، تونێلی نهێنی تۆرۆنتۆ وانەیەکی سەرسوڕهێنەر و سەرنجڕاکێشە لەوەی کە چی ڕوودەدات کاتێک تەماحی خاو لەگەڵ ژێرخانی سفردا یەکدەگرێتەوە. ماکدۆناڵد و هاوڕێکەی سەدان کاتژمێریان وەبەرهێنا لە پلاندانان و هەڵکەندن و بەهێزکردنی تونێلەکەیان. ئەوان لۆجستیکیان بەڕێوەبرد، کێشەکانی ئەندازیارییان چارەسەر دەکرد و پڕۆژەیەکی ئاڵۆزیان لە سەرەتاوە تا کۆتایی جێبەجێ دەکرد — هەموو ئەمانە بەبێ هیچ ئامرازێکی فەرمی، بەدواداچوونی پڕۆژە، یان چوارچێوەیەکی ڕێکخراوەیی.

بیربکەرەوە ئەو وزەیە دەتوانێت چی بەدەستبهێنێت کاتێک کە دەگوازرێتەوە بۆ کارێکی شەرعی. ئەو خۆبەخشییەی کە پێویستە بۆ دروستکردنی پێکهاتەیەکی ژێرزەمینیی بە نهێنی لە ماوەی چەند مانگێکدا - بەڕێوەبردنی پێداویستییەکان، دانانی خشتەی دانیشتنەکانی هەڵکەندن، چارەسەرکردنی کێشەکانی ئاوەڕۆ - ئاوێنەیەکی وردە بۆ ئەو تەحەددایانەی کە ڕۆژانە ڕووبەڕووی خاوەنکاران و بەڕێوەبەرانی بازرگانی دەبنەوە. جیاوازییەکە ئەوەیە کە سیستەمی گونجاو لە شوێنی خۆیدا هەبێت بۆ ئاراستەکردنی ئەو هەوڵە بە شێوەیەکی بەرهەمدار.

پرسیارە زۆرەکان

ئایا کەسێک دەستگیرکراوە بەهۆی دروستکردنی تونێلی نهێنی تۆرۆنتۆ؟

ژمارە. لە کاتێکدا پۆلیسی تۆرۆنتۆ لێکۆڵینەوەیەکی بەرفراوانی ئەنجامدا، هیچ تۆمەتێکی تاوانکاری لە دژی ئێلتۆن ماکدۆناڵد یان کەسی دووەمی بەشداربوو تۆمار نەکرا. دەسەڵاتداران دیارییان کرد کە هیچ یاسایەکی هەبوو لە کاتی دروستکردنی تونێلەکەدا نەشکێنراوە، هەرچەندە بە ڕوونی پڕۆژەکە لەسەر زەوییە گشتیەکان مۆڵەتی پێنەدراوە.

چەند کاتى خایاند بۆ دروستکردنی تونێلی تۆرۆنتۆ؟

لێکۆڵەران مەزەندەیان کردووە کە تونێلەکە چەند مانگێکی کاری بەردەوامی پێچووە بۆ تەواوکردنی. بیناکاران نزیکەی ٣٣ پێ ڕێڕەوی ژێر زەوییان هەڵکەند، پشتگیری بەهێزکەری داریان دانا، بە پەمپێکی سامپ بەڕێوەبردنی ئاوەڕۆی ئاویان کرد و بە وریاییەوە دەرگای چوونە ژوورەوەیان شاردەوە — هەموو ئەمانە بە دەست بە ئامێرە سەرەتاییەکان و عەرەبانەیەک ئەنجامدرا.

ئایا تونێلی نهێنی تۆرۆنتۆ هێشتا لەوێیە؟

ژمارە. دوای ماوەیەکی کەم لە دۆزینەوەی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٥، شاری تۆرۆنتۆ تونێلەکەی پڕکرد لە کۆنکرێت و قەراغی بۆ دڵنیابوون لە سەقامگیری پێکهاتەیی و نەهێشتنی هەر مەترسییەکی سەلامەتی ئەگەری پێش یارییەکانی پان ئەمریکی کە لە کۆتاییەکانی ئەو هاوینەدا بەڕێوەچوو.

تونێلی نهێنی تۆرۆنتۆ وەک یەکێک لە سەیرترین چیرۆکە شارییەکان لە مێژووی ئەم دواییەی کەنەدادا دەمێنێتەوە — بیرخستنەوەیەک کە ئیرادە بەبێ ئاراستە ئاژاوە دروست دەکات، بەڵام ئیرادە لەگەڵ سیستەمی دروستدا جووت کراوە دەتوانێت شتێکی سەرنجڕاکێش دروست بکات. ئەگەر ئامادەیت کە ئاواتەکانت بۆ گەشەپێدانی بزنسێکی ڕاستەقینە بە ئامرازەکانی بەڕێوەبردنی هەموو بەشێکی جوڵاو، تاقیکردنەوە بێبەرامبەرەکەت لە Mewayz دەستپێبکە و وزەکەت لەو شوێنە دابنێ کە گرنگە.